Hanes

Mae hanes Parc Bute yn ymestyn cannoedd o flynyddoedd yn ôl, a thros y canrifoedd mae’r tir wedi newid sawl gwaith.

1100s

Yn ystod y 1100au prif nodweddion y tir a adwaenir heddiw fel Parc Bute oedd y castell ac Afon Taf ac roedd yn cael ei ddefnyddio at ddibenion diwydiannau bach, crefydd ac amaethyddiaeth.

Roedd y gweithgareddau hyn yn adlewyrchu prif fasnachau Caerdydd ar y pryd a’i phwysigrwydd fel canolfan grefyddol.

An engraving of Cardiff Castle in the 15th century

1700s

Erbyn 1766, etifeddwyd y castell gan y teulu Bute cyfoethog ac erbyn diwedd y 1800au roedden nhw wedi dechrau datblygu’r tiroedd. Cyfunwyd y tir o amgylch y castell a chrëwyd gerddi pleser.

Bu Andrew Pettigrew yn gweithio’n agos gyda’r pensaer William Burgess i greu tirwedd a oedd yn cydweddu â’r gwaith addurnedig ar y castell.

An old postcard of Cardiff Castle in the 1700's

1800s

Yn 1855 fe wnaeth y Teulu Bute gau Caeau Cooper i’r cyhoedd.  Ond yn 1857, cafodd Gerddi Sophia eu hagor i’r cyhoedd gan y teulu Bute i wneud iawn am wahardd mynediad cyhoeddus o dir ar ochr ddwyreiniol yr afon - Parc Bute nawr.

Dechreuodd Andrew Pettigrew weithio yn Ystâd Bute yn Nhŷ Dumfries, Swydd Aeron.  Cafodd ei benodi fel y prif arddwr i'r trydydd Ardalydd Bute yn 1873 gan weithio'n agos â'r Ardalydd a’i bensaer William Burges i osod tir y castell, Parc Bute nawr.

Ar ddiwedd yr 1800au cafodd y Bont Swisaidd a’r Wal Anifeiliaid a ddyluniwyd gan William Burges eu hadeiladu.

Black and white photo of the now dismantled swiss bridge

1900s

Ym 1947 rhoddwyd y castell a’r tiroedd gan Bumed Ardalydd Bute i bobl Caerdydd a chafodd y tir ei droi’n barc cyhoeddus a agorwyd ar 15 Ebrill 1949.

Old blak and white photo of the West Lodge and Gate

Heddiw

Erbyn hyn mae’r tir yn ‘galon werdd’ y ddinas ac mae’n cynnig cynefin ar gyfer bywyd gwyllt a gardd goed hardd a helaeth, yn ogystal â lleoliad ar gyfer digwyddiadau cyhoeddus mawr. Ar ôl diddordeb gan y cyhoedd, cafodd y parc ei adfer rhwng 2010 a 2014. Cefnogwyd y project gan grant gwerth £3.1 miliwn trwy Gronfa Dreftadaeth y Loteri ac roedd yn canolbwyntio ar:
  • Gadw ac adfer nodweddion hanesyddol, amgylcheddol a garddwriaethol arbennig.
  • Gwneud y parc yn hygyrch i bob ymwelydd.
  • Adeiladu’r Ganolfan Addysg .
  • Adnewyddu a datblygu Porth y Gorllewin (yr hyn rydym bellach yn ei adnabod fel Ystafelloedd Te Pettigrew).
  • Glanhau ac atgyweirio Wal yr Anifeiliaid.

Hanes angof

Yn y 1870au, adeiladodd Burgess Bont y Swistir, ffordd newydd o adael y castell i’r tiroedd preifat dros hen nant y felin. Pan gafodd Porth y Gorllewin ei ailadeiladu yn y 1920au yn ôl cyfarwyddiadau’r 4ydd Ardalydd Bute, symudwyd Pont y Swistir i groesi camlas gyflenwi'r dociau islaw Stablau'r Castell.

Yn anffodus cafodd Pont y Swistir ei dadosod ar ôl cael ei fandaleiddio yn y 1960au.